Γ. Κεφαλάς - Το Φορολογικό Πλαίσιο των Εταιρικών Μετασχηματισμών μετά τον ν. 5162/2024 – Ιδίως η (μη) Φορολόγηση της Υπεραξίας από Τυχόν Αποτίμηση

Legal insight

Ιανουάριος 2026

Γιώργος Κεφαλάς, ΜΔΕ mult., MSc.,  PgCert

Περίληψη: Σε προηγούμενο άρθρο μας είχαμε παραθέσει τα φορολογικά κίνητρα των εταιρικών μετασχηματισμών που προβλέπονται στον ν. 5162/2024, με τον οποίο επιχειρήθηκε η σε μεγάλο βαθμό ενοποίηση των σχετικών διατάξεων. Στο παρόν άρθρο, μετά και την έκδοση της Εγκυκλίου Ε. 2088/2025, εστιάζουμε ειδικότερα στο ζήτημα της τυχόν φορολόγησης ή μη της τυχόν υπεραξίας που μπορεί να προκύψει σε περίπτωση που διενεργηθεί αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων που εισφέρονται στη λήπτρια εταιρεία ή (σε περίπτωση μετατροπής) παραμένουν στην εταιρεία υπό τη νέα νομική της μορφή. 

1. Εισαγωγή

Ήδη σε προηγούμενο άρθρο μας έχουμε εξετάσει το φορολογικό πλαίσιο των εταιρικών μετασχηματισμών, όπως διαμορφώθηκε μετά τον ν. 5162/2024 (βλ. εδώ). Ακολούθησε στις 10.10.2025 η δημοσίευση της Ε. 2088/2025 «Παροχή οδηγιών για την εφαρμογή των διατάξεων του Μέρους Δ’ του ν. 5162/2024, σχετικά με τα φορολογικά κίνητρα μετασχηματισμών», με την οποία διευκρινίστηκαν ορισμένα σημεία των διατάξεων.

Με βάση, λοιπόν, και τις προβλέψεις της ως άνω Εγκυκλίου, στο παρόν άρθρο εξετάζουμε την ειδικότερη προβληματική της τυχόν φορολόγησης ή μη της υπεραξίας που μπορεί να προκύψει στο πλαίσιο ενός εταιρικού μετασχηματισμού από την τυχόν αποτίμηση των στοιχείων που εισφέρονται στη λήπτρια ή παραμένουν στη μετατραπείσα εταιρεία υπό τη νέα νομική της μορφή.

Υπενθυμίζεται ότι, όπως διευκρινίζεται και στην Ε. 2088/2025, οι διατάξεις του ν. 5162/2024 δεν επιβάλλουν ούτε προβλέπουν τη διενέργεια αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων στο πλαίσιο του εταιρικού μετασχηματισμού. Η ύπαρξη ή μη υποχρέωσης για διενέργεια αποτίμησης θα προκύπτει κάθε φορά από τις διατάξεις του ν. 4601/2019 και το εταιρικό δίκαιο (ανάλογα και με τη νομική μορφή των εταιρειών που μετέχουν στον μετασχηματισμό). Έτσι, λ.χ. σε περίπτωση συγχώνευσης με απορρόφηση ή με σύσταση νέας εταιρείας, όπου η λήπτρια εταιρεία είναι Α.Ε. και προβαίνει σε αύξηση του μετοχικού της κεφαλαίου, θα πρέπει να λάβει χώρα αποτίμηση της εισφέρουσας εταιρείας βάσει της διάταξης του άρθρου 17 του ν. 4548/2018. Υπεραξία στην περίπτωση αυτή μπορεί να προκύψει εφόσον η αξία των εισφερόμενων περιουσιακών στοιχείων κατά την έκθεση αποτίμησης του άρθρου 17 του ν. 4548/2018 είναι υψηλότερη από την αξία των ίδιων στοιχείων στα βιβλία της εισφέρουσας (απορροφώμενης). 

2. Η φορολόγηση ή μη της προκύπτουσας υπεραξίας

Όπως ρητά προβλέπεται στο άρθρο 50 του ν. 5162/2024: «Η υπεραξία που προκύπτει από τη συγχώνευση ή τη διάσπαση ή τη μετατροπή δεν συνεπάγεται φορολογική υποχρέωση για τη λήπτρια εταιρεία ή, προκειμένου περί μετατροπής, για την εταιρεία υπό τη νέα νομική της μορφή». Αυτό επιτυγχάνεται με τον εξής τρόπο: τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις που μεταβιβάζονται λόγω καθολικής διαδοχής στη λήπτρια εταιρεία αποτυπώνονται στα βιβλία της (φορολογική βάση) με την ίδια φορολογική αξία που είχαν αμέσως πριν από τον μετασχηματισμό στα βιβλία της εισφέρουσας εταιρείας. Το ίδιο προβλέπεται και σε περίπτωση μετατροπής, όπου τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις που παραμένουν στην εταιρεία υπό τη νέα νομική της μορφή αποτυπώνονται στο νομικό πρόσωπο με την ίδια φορολογική αξία που είχαν αμέσως πριν από τη μετατροπή. Πρόκειται για τον μηχανισμό της «μετακύλισης της φορολογικής βάσης» (Roll-over ή Carry-over), κατά τον οποίο τα στοιχεία του ισολογισμού των μετασχηματιζόμενων εταιρειών παραμένουν αμετάβλητα για φορολογικούς σκοπούς μετά τον μετασχηματισμό.

Με τον τρόπο, λοιπόν, αυτόν επιτυγχάνεται η απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος της λήπτριας κατά τον χρόνο του μετασχηματισμού και εξασφαλίζεται η φορολογική ουδετερότητα. Έτσι, η λήπτρια εταιρεία, στη μεν φορολογική βάση εμφανίζει τα εισφερόμενα στοιχεία με την ίδια αξία που αυτά εμφανίζονταν στα βιβλία της εισφέρουσας πριν τον μετασχηματισμό, στη δε λογιστική βάση εμφανίζει τα εισφερόμενα στοιχεία με βάση την αξία που προέκυψε από την τυχόν διενεργηθείσα αποτίμηση.

Συνεπώς, η υπεραξία από τυχόν διενεργηθείσα αποτίμηση στο πλαίσιο του εταιρικού μετασχηματισμού δεν υπόκειται σε φόρο εισοδήματος. Πρόκειται, όμως, για οριστική απαλλαγή από τον φόρο ή για αναστολή αυτού; Όπως προκύπτει από την αιτιολογική έκθεση του άρθρου 50 του ν. 5162/2024 και διευκρινίζεται και στην Ε. 2088/2025, πρόκειται για αναστολή της φορολόγησης, καθώς η υπεραξία αυτή θα φορολογηθεί στο μέλλον, όταν θα προκύψει γεγονός φορολόγησης. Γεγονός φορολόγησης αποτελεί η μεταβίβαση λ.χ. του εισφερθέντος περιουσιακού στοιχείου από τη λήπτρια σε τρίτον. Ως μεταβίβαση νοείται τόσο ο χρόνος πραγματικής μεταβίβασης του στοιχείου όσο και ο χρόνος διάλυσης της λήπτριας εταιρείας. Πάντως, ο περαιτέρω μετασχηματισμός της λήπτριας εταιρείας δεν αποτελεί γεγονός φορολόγησης.

Προκειμένου να διασφαλίζεται ακριβώς η δυνατότητα μελλοντικής φορολόγησης της υπεραξίας, προβλέπεται στην Ε. 2088/2025 ότι «θα πρέπει να προκύπτουν ευχερώς από τα βιβλία της λήπτριας εταιρείας οι αξίες των περιουσιακών στοιχείων όπως είχαν διαμορφωθεί για σκοπούς παρακολούθησης της φορολογικής βάσης αμέσως πριν τον μετασχηματισμό», ενώ στην περίπτωση αυτή, θα ληφθούν υπόψη και οι τυχόν γενόμενες αποσβέσεις στη φορολογική βάση που έλαβαν χώρα από τον χρόνο του μετασχηματισμού ως την ημερομηνία του γεγονότος φορολόγησης.

Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι, σε περίπτωση κεφαλαιοποίησης του συνόλου ή μέρους της καθαρής θέσης του εισφερόμενου κεφαλαίου δεν έχει εφαρμογή το εδ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 47 για τη φορολόγηση κατά την κεφαλαιοποίηση ή διανομή αποθεματικών ή κερδών, για τα οποία δεν έχει καταβληθεί φόρος (βλ. αιτιολογική έκθεση άρθρου 50 και Ε. 2088/2025).

Επίσης, δεν επιβάλλεται ούτε παρακράτηση φόρου μερισμάτων κατά τις διατάξεις των άρθρων 35, 36 και 40 του ΚΦΕ, γεγονός που προκύπτει από τη γενική διατύπωση του νόμου περί μη φορολόγησης της υπεραξίας σε επίπεδο λήπτριας εταιρείας. 

3. Η περίπτωση της φορολόγησης της υπεραξίας της παρ. 6 του άρθρου 71Β ΚΦΕ

Μία ειδικότερη περίπτωση φορολόγησης υπεραξίας που προκύπτει κατόπιν διενέργειας εταιρικού μετασχηματισμού προβλέπεται στο άρθρο 71Β παρ. 6 του ΚΦΕ. Η διάταξη αυτή αφορά αποκλειστικά σε ανώνυμες εταιρείες, εισηγμένες και μη, που έχουν σχηματίσει αποθεματικά από υπεραξία μετοχών που προέρχεται από απόσχιση κλάδου εταιρείας ή από συγχώνευση εταιρειών στις οποίες συμμετέχουν. Στις περιπτώσεις αυτές, όπως προβλέπεται στην ΠΟΛ 1145/2018, θα έχουν εφαρμογή οι διατάξεις των άρθρων 62 και 64 του ν. 4172/2013 καθόσον με τις ως άνω διατάξεις του άρθρου 71Β δεν ορίζεται το αντίθετο (βλ. και την ΠΟΛ.1042/26.1.2015 ), θα υπάρξει, δηλαδή, παρακράτηση φόρου μερισμάτων.

Πρόκειται για την περίπτωση όπου ανώνυμη εταιρεία που σχημάτισε αποθεματικά από υπεραξία των συμμετοχών της (ως στοιχείο του ενεργητικού) λόγω συγχώνευσης ή απόσχισης κλάδου εταιρείας στην οποία συμμετέχει, είτε με τις γενικές διατάξεις του εταιρικού δικαίου, είτε με τις διατάξεις του αναπτυξιακού νόμου ν.δ. 1297/1972, είτε με τις διατάξεις του άρθρου 54 του ν. 4172/2013 (ΚΦΕ), με τις οποίες ενδεχομένως προκύπτει υπεραξία λόγω αποτίμησης των εισφερομένων στοιχείων, κεφαλαιοποιεί τα υπόψη αποθεματικά με διανομή νέων μετοχών στους υφιστάμενους μετόχους κατά τον χρόνο ολοκλήρωσης του μετασχηματισμού χωρίς την καταβολή φόρου εισοδήματος.

Συνεπώς, εν προκειμένω, δεν πρόκειται για ανώνυμη εταιρεία που συμμετέχει η ίδια στον μετασχηματισμό, αλλά για εταιρεία η οποία έχει συμμετοχές σε άλλη εταιρεία, που η τελευταία αυτή συμμετέχει στον εταιρικό μετασχηματισμό, περίπτωση που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέεται με τα ως άνω αναφερόμενα υπό 2.

4. Αντί επιλόγου

Με βάση τις διατάξεις του ν. 5162/2024, δεν προκύπτει καμία φορολόγηση της υπεραξίας ως προς τη λήπτρια εταιρεία, κατά τον χρόνο συντέλεσης του μετασχηματισμού. Αυτό καταλαμβάνει κάθε μορφής φορολογία και κάθε είδους εταιρικό μετασχηματισμό. Η περίπτωση αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με την υπεραξία των συμμετοχών ανώνυμης εταιρείας λόγω συγχώνευσης ή απόσχισης κλάδου εταιρείας στην οποία συμμετέχει, όπου, σε περίπτωση κεφαλαιοποίησης της υπεραξίας αυτής, μπορεί να προκύψει φορολογική υποχρέωση.